کد خبر: ۱۵۹۰۵
تاریخ انتشار: ۲۰ مهر ۱۳۹۷ - ۰۹:۳۵
اصلاح اسلام سکولار و منفعل
روحانیونی چون شهید مطهری، امام موسی صدر و شهید بهشتی را باید مصلح و احیاگر دینی دانست؛ کسانی که دین را از سکون و انفعال درآورده و ضمن پایبندی به اسلام، به ترمیم و اصلاح برداشت‌های دینی پرداخته و موفق شدند دین را به قلمرو حیات انسانی وارد سازند.
نزدیک به دو سده است که جریان‌های فکری مختلفی، در صدد تغییر جهت دینداری جامعه خود بوده‌اند و به دلیل نارضایتی از وضع دینداری موجود، در پی ارتقای فهم از گزاره‌های دینی، احیای ارزش‌های فراموش شده یا مغفول مانده و همچنین اصلاح نهضت دینی بوده‌اند.

غالب کسانی که جنبش اصلاحات را دنبال می‌کردند، با اصل و اساس دین نه تنها مشکلی نداشتند، بلکه مشکلشان اجرای ناقص یا ناصحیح دین بوده است؛ البته کسانی مثل روشنفکران عصر قاجار بوده‌اند که پروژه پروتستانیسم اسلامی را مطرح کردند، اما حذف دین، آرمان و آرزوی اصلی آن‌ها بود.

جریان نواندیشان عصر پهلوی

در عصر پهلوی جریانی از بین روحانیت شکل گرفت که گرچه همانند شریعتی، پروژه پروتستانیسم اسلامی را مطرح نکردند، اما می‌شود باورها، اندیشه‌ها و فعالیت‌های آن‌ها را در جهت اصلاح نهضت دینی تعریف کرد و خود آن‌ها را روشنفکر یا بهتر بگویم نواندیش دینی به حساب آورد.

شهید مطهری، امام موسی صدر، شهید بهشتی، مرحوم طالقانی و بسیاری دیگر از روحانیون آن دوره را می‌توان، در زمره نواندیشان و اصلاح‌گران نهضت دینی معرفی کرد.

ویژگی اصلی نواندیشان این برهه از تاریخ را باید در برداشت‌های اجتماعی از دین و گسترش و توسعه تفکر دینی به قلمرو حیات انسانی دانست؛ سعی و تلاش این اندیشمندان، جداسازی اسلام منفعل و ناکارآمد در حیات اجتماعی انسان، از اسلام راستین و فعال و کارآمد بوده است. در ادامه به چند نمونه از خدمات این گروه از روحانیت می‌پردازیم.

 لزوم اصلاح‌طلبی در اندیشه شهید مطهری

شهید مطهری نواندیش نابغه و علامه نخبه‌ای بود که هم اسلام را به خوبی می‌شناخت و هم به نیازها و اقتضائات روز جامعه آگاه بود؛ و از طرفی می‌دانست قرائت مشهور و موجود از دین و همچنین ساختارهای نظام حوزوی، پاسخگوی تمام سؤالات جوان تربیت شده در عصر مدرنیته و تکنولوژی نیست؛ به همین دلیل بارها در کتاب‌ها و سخنرانی‌هایش، از لزوم تغییر سبک دینداری سخن گفته است.
او در کتاب ده گفتار به لزوم اصلاح تفکر دینی می‌پردازد و می‌گوید که «فکر دینی ما باید اصلاح بشود. تفکر ما درباره‌ی دین غلط است غلط. به جرئت می گویم از چهار تا مسئله‌ی فروع، آنهم در عبادات، چندتایی هم از معاملات، از اینها که بگذریم دیگر فکر درستی ما درباره‌ی دین نداریم...ما اکنون بیش از هر چیزی نیازمندیم به یک رستاخیز دینی و اسلامی، به یک احیای تفکر دینی، به یک نهضت روشنگر اسلامی». [1]

شهید مطهری اصلاح‌طلبی را یک روحیه اسلامی می‌داند که هر مسلمانی به حکم اینکه مسلمان است، خواه ناخواه اصلاح‌طلب است؛ چراکه این موضوع از شئون پیامبر و مصداق امر به معروف و نهی از منکر است.[2]

این معلم نواندیش دینی، هدف همه نهضت‌های اسلامی را اهدافی ذکر می‌کند که حضرت امیر المومنین در خطبه‌ای[3] ایراد فرمودند؛ امام متقیان در این خطبه به خدا عرضه می‌دارد: 
«لِنَرِدَ الْمَعَالِمَ مِنْ دِینِکَ»؛ یعنی می‌خواهیم نشانه‌های محو شده دین خدا را بازگردانیم و به اسلام راستین بدون بدعت بازگردیم. «وَ نُظْهِرَ الْإِصْلَاحَ فِی بِلَادِکَ»؛ و اصلاحات اساسی انجام می‌دهیم به طوری که علائم آن در زندگی مردم نمایان شود. «، فَیَأْمَنَ الْمَظْلُومُونَ مِنْ عِبَادِکَ»؛ تا بندگان مظلوم خدا از شر ظالمان امان یابند. «وَ تُقَامَ الْمُعَطَّلَةُ مِنْ حُدُودِکَ»؛ و مقررات تعطیل شده خدا و قانون‌های نقض شده اسلام دوباره به پا شود.

نام:
ایمیل:
* نظر: