کد خبر: ۱۲۱۵۶
تاریخ انتشار: ۲۹ فروردين ۱۳۹۶ - ۱۱:۵۰
پرسمان مهدوی
واژه ارث به معنی چیزی است که بدون معامله و داد وستد به کسی انتقال می یابد، و گاهی در قرآن کریم به تسلط و پیروزی یک قوم صالح بر قوم ناصالح و در اختیار گرفتن مواهب و . . .
مهدی پرس:

 
خداوند در آیه 105 سوره انبیاء در قرآن کریم تصریح کرده است که "در زبور پس از تورات نوشتیم زمین را بندگان شایسته ما به ارث خواهند برد" در این تصریح خداوند، چندین نکته پیچیده نهفته است که از اهم آنها، صراحت بیان قرآن در سه کتاب پیامبران آسمانی شامل زبور داود (ع) تورات موسی (ع) و قرآن کریم حضرت محمد(ص) مبنی بر ارث بردن زمین توسط بندگان صالح و نیز خود موضوع ارث بردن زمین توسط این صالحان است، در حقیقت در این تاکیدها و صراحت ها نکات زیادی نهفته است که با توجه به مناسبتهایی که در فروردین 88 قرار داشت از جمله روز زمین و روز طبیعت در مطلب پیش رو با استناد به برخی تفاسیر به این دو موضوع از منظر مهدویت پرداخته می شود




در تفاسیر مختلف مصداق این آیه از قرآن کریم به حضرت مهدی(عج) و دوران ظهور وی تفسیر شده است و با تامل در این نکته که در این آیه بطور روشنب به موضوع ارث اشاره شده باید گفت، ارث بدون معامله و داد و ستد به انسان می رسد پس این کلمه در این آیه اهمیت ویژه ای می‌یابد.
در تفسیر نمونه در این ارتباط با اذعان به این امر که حکومت زمین از آن صالحان خواهد بود آمده است: بعد از آنکه خداوند در آیات گذشته سوره انبیاء به قسمتی از پاداشهای اخروی مؤ منان صالح اشاره شد در دو آیه 105 و 106 نیز به یکی از روشن ترین پاداشهای دنیوی آنها که حکومت روی زمین است با بیان شیوائی اشاره کرده و می گوید: در زبور بعد از ذکر چنین نوشتیم که سرانجام بندگان صالح من وارث (حکومت) زمین خواهند شد.
در همین تفسیر می خوانیم: ارض به مجموع کره زمین گفته می شود و سراسر جهان را شامل می گردد مگر اینکه قرینه خاصی در کار باشد، گرچه بعضی احتمال داده اند که مراد وارث شدن سراسر زمین در قیامت است، ولی ظاهر کلمه ارض هنگامی که بطور مطلق گفته می شود، زمین این جهان است .
این تفسیر معتبر اضافه می‌کند: واژه ارث به معنی چیزی است که بدون معامله و داد وستد به کسی انتقال می یابد، و گاهی در قرآن کریم به تسلط و پیروزی یک قوم صالح بر قوم ناصالح و در اختیار گرفتن مواهب و امکانات آنها گفته شده است ، چنانکه در آیه 137 سوره اعراف در باره بنی اسرائیل و پیروزیشان بر فرعونیان چنین میخوانیم:
و اورثنا القوم الذین کانوا یستضعفون مشارق الارض و مغاربه
ما شرق و غرب زمین را به ارث به آن قوم مستضعف دادیم گرچه زبور در اصل به معنی هر گونه کتاب و نوشته است، هر چند در قرآن مجید در دو مورد از سه موردی که این کلمه به کار رفته، اشاره به زبور داود است اما بعید به نظر نمی رسد که مورد سوم یعنی آیه مورد بحث نیز به همین معنی باشد.
زبور داود یا به تعبیری که در کتب عهد قدیم آمده مزامیر داود عبارت است از مجموعه ای از مناجاتها و نیایشها و اندرزهای داود پیامبر.
بعضی مفسران نیز احتمال داده اند که منظور از زبور در اینجا تمام کتب انبیای پیشین است .
ولی بیشتر با توجه به دلیلی که ذکر شد به نظر می رسد که زبور همان کتاب مزامیر داود باشد، بخصوص اینکه در مزامیر موجود، عباراتی وجود دارد که عینا مطابق با آیه مورد بحث است.
ذکر در اصل به معنی یادآوری و یا چیزی که مایه تذکر و یادآوری است، و در آیات قرآن به همین معنی به کار رفته، گاهی نیز به کتاب آسمانی موسی یعنی تورات اطلاق شده (مانند آیه 48 سوره انبیاء و لقد آتینا موسی و هارون الفرقان و ضیاء و ذکرا للمتقین).
در تفسیر نمونه در این ارتباط نکات دیگری نیز ذکر شده و بسیار مشهور نیز هستند آمده که بر اساس آن: در بعضی از روایات صریحا این آیه تفسیر به یاران مهدی (علیه السلام) شده است: چنانکه در مجمع البیان ذیل همین آیه از امام باقر ( علیه السلام) چنین می خوانیم: هم اصحاب المهدی فی آخر الزمان: بندگان صالحی را که خداوند در این آیه به عنوان وارثان زمین یاد می کند یاران مهدی ( علیه السلام ) در آخر الزمان هستند.
در تفسیر قمی نیز در ذیل این آیه چنین آمده است : ان الارض یرثها عبادی الصالحون ، قال القائم و اصحابه: منظور از اینکه زمین را بندگان صالح خدا به ارث می برند مهدی قائم علیه السلام و یاران او هستند.
ناگفته پیدا است مفهوم این روایات، انحصار نیست، بلکه بیان یک مصداق عالی و آشکار است بنابراین در هر زمان و در هر جا بندگان صالح خدا قیام کنند، پیروز و موفق خواهند بود و سرانجام وارث زمین و حکومت آن خواهند شد.
علاوه بر روایات فوق که در خصوص تفسیر این آیه وارد شده روایات بسیار زیادی که بالغ به حد تواتر است از طرق شیعه و اهل تسنن در مورد مهدی (علیه السلام) از پیامبر گرامی اسلام (صلی اللّه علیه و آله و سلّم) و همچنین از ائمه اهلبیت (ع) نقل شده که همه آنها دلالت بر این دارد سرانجام حکومت جهان به دست صالحان خواهد افتاد، و مردی از خاندان پیامبر (صلی اللّه علیه و آله و سلّم) قیام می کند و زمین را پر از عدل و داد می سازد آنچنان که از ظلم و جور پر شده باشد.
از جمله این حدیث معروف است که در اکثر منابع اسلامی از پیامبر (صلی اللّه علیه و آله و سلّم ) نقل شده:
لو لم یبق من الدنیا الا یوم، لطول الله ذلک الیوم، حتی یبعث رجلا (صالحا) من اهلبیتی یملا الارض ‍ عدلا و قسطا کما ملئت ظلما و جورا
اگر از عمر جهان جز یک روز نماند، خداوند آن روز را آنقدر طولانی می کند تا مرد صالحی را از خاندان من برانگیزد که صفحه زمین را پر از عدل و داد کند همانگونه که از ظلم و جور پر شده است.
این حدیث با همین تعبیر یا مختصر تفاوتی در بسیاری از کتب شیعه و اهل سنت نیز آمده است.
قرآن در آیه ای دیگر می فرماید:
«و نرید ان نمن علی الذین استضعفوا فی الارض و نجعلهم ائمة و نجعلهم الوارثین».
و ما اراده کردیم به کسانی که در روی زمین تضعیف شده‌اند نعمتی گران ارزانی داریم و آنان را پیشوایان (راستین) و وارثان گردانیم.
حضرت علی(ع) در تاویل این آیه شریفه می فرماید: دنیا پس از چموشی و سرکشی، بسان شتری که از دادن شیر به دوشنده‌اش خود داری می‌کند و آن را برای بچه‌اش نگه داری می‌کند، به ما روی خواهد آورد.
سپس به تلاوت این آیه شریفه پرداخت که: «و نرید ان نمن علی الذین استضعفوا فی الارض و نجعلهم ائمة و نجعلهم الوارثین ...».
همچنین ابن ابی الحدید در این مورد می نویسد: بزرگان دینی و همفکران ما بر این واقعیت تصریح می کنند که این بیان امیرمؤمنان علیه السلام، نوید از آمدن امام و پیشوای بزرگی است که فرمانروای زمین و زمان می گردد و همه کشورها در قلمرو قدرت او قرار می گیرند ...
آری سخن امیرمؤمنان علیه السلام بیانگر آن است که زمین، پس از سختی و بیداد بسیار نسبت به خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله، سرانجام به سوی آنان روی خواهد آورد.
آنان بر کران تا کران گیتی حاکم و بر دشمنان کینه توز خویش پیروز می گردند، انبوه مشکلاتی که بسان سنگ ها و صخره ها سر راه نهضت آسمانی عدالت خواهانه و مقدس آنان قرار دارد همگی رام و کنار می روند و دنیا پس از سختی و بدرفتاری با آنان، برایشان آسان و پس از تلخی و مرارتش شیرین و پس از سرکشی اش خاضع و پس از گردن فرازیش مطیع آنان می گردد.
و نیز از امیرمؤمنان علیه اسلام آورده اند که فرمود: «مستضعفان یاد شده در قرآن کریم که خداوند اراده فرموده است آنان را پیشوای مردم روی زمین قرار دهد، ما خاندان پیامبریم، خداوند سرانجام مهدی ‌این خانواده را برمی انگیزد و به وسیل? او، آنان را به اوج شکوه و عزت و اقتدار می رساند و دشمنانشان را به سختی به ذلت می‌کشد.
اما معنای نهان این آی? شریفه غیر از معنای ظاهری و روشن آن است ، آن معنا این است که: مقصود از تضعیف شدگان در آی? شریفه، خاندان پیامبرند. مردم آنان را تضعیف نموده و بر آنان ستم کرده و آنان را به قتل رسانده و سخت ترین بیدادگری را در مورد آنان روا داشته اند.
در جای دیگر خداوند در قرآن کریم این گونه از آن حضرت نوید می‌دهد:
«وعدالله الذین آمنوا منکم و عملوا الصالحات لیستخلفنهم فی الارض کما استخلف الذین من قبلهم و لیمکنن لهم دینهم الذی ارتضی لهم و لیبدلنهم من بعد خوفهم امناً یعبد و نفی لایشرکون بی شیئاً و من کفر بعد ذلک فاولئک هم الفاسقون»
خداوند به کسانی از شما که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند وعده داده است که آنان را در روی زمین جانشین دیگران سازد، همان گونه که مردمی را که پیش از آنان بودند جانشین دیگران کرد و دینشان را که خود برایشان پسندیده است استوار سازد و وحشتشان را به امنیت تبدیل کند، تا تنها مرا بپرستند و چیزی را با من شریک نگیرند و آنان که از آن پس، راه کفر و ناسپاسی در پیش گیرند، نافرمانند.
امامان معصوم و آموزگاران راستین قرآن در تاویل این آیه معتقدند که وعد? پرشکوه خدا تاکنون تحقق نیافته و به هنگامه ظهور حضرت مهدی تحقق خواهد یافت.
امام سجاد(ع) در این باره فرمود: «بخدا سوگند که این مؤمنان شایسته کردار شیعیان ما اهل بیت هستند و خداوند این نوید و وعد? شکوهبار را بدست بزرگ مردی از ما تحقق خواهد بخشید. او مهدی این امت است و کسی است که پیامبر در مورد او فرموده است: اگر از عمر دنیا تنها یک روز باقی مانده باشد، خداوند آن روز را آنقدر طولانی خواهد ساخت تا مردی از عترت من که نامش، نام من است بر جهان حکومت کند و زمین را همان گونه که به هنگام? ظهور او از لبریز از ظلم و جور است مالامال از عدل و داد سازد.
حال سخن اینجاست که با این نگاه و تحقیق در منابع اسلامی که از نظر گذشت آیا این طبیعت و زمین که در حقیقت امانتی در دست ماست باید چگونه نگهداری شود تا بدست صالحان برسد؟
و آیا ما امانتداران خوبی از زمین و طبیعت هستیم و این امانتداری همانی است که در دوران انتظار باید وجود داشته باشد؟
با تامل در این مفاهیم قرآنی به روشنی متوجه می شویم امانتدار خوبی برای زمین نبوده ایم و اصولاً با این نگرش که زمین میراثی برای صالحان است بدان نگاه نکرده و نمی کنیم و روز سیزده بدر و طبیعتمان هم فقط برخی جلوه هایی ظاهری را دارد که بیشتر بدرد این دنیایمان می خورد که اگر تقصیراتمان در خسارات زده شده به طبیعت را در کفه دیگر ترازو قرار دهیم جلوه ای از این روز ملی نمی ماند.

منبع: نشریه الکترونیک ساعت صفر
نام:
ایمیل:
* نظر: