send print
2- چرا امتحان به غيبت حضرت مهدى(عج) از شديدترين امتحانات است؟
یکى از حکمت‏ها و اسرار غیبت و پنهان زیستى امام مهدى(عج)، امتحان و آزمایش انسان‏ها - به خصوص شیعیان - است. آنان در این ابتلا و آزمون، باید پایبندى و باور عمیق خود به مهدویت و میزان اخلاص و علاقه خود را نشان دهند. در غیبت امام مهدى(عج) شباهت‏هایى به سایر پیامبران وجود دارد ؛ به ویژه آنکه آنها نیز داراى غیبت - کوتاه مدت یا طولانى - بودند. خداوند همان‏طور که با غیبت پیامبران، امت آنان را آزمایش کرده است ؛ مى‏خواهد امت اسلامى را نیز بیازماید و شاید این برابرى طول غیبت خاتم‏الاوصیاء با غیبت مجموع پیامبران، براى این باشد که مى‏خواهد این امت را با آزمایش‏هایى سخت‏تر از آزمون آنها، بیازماید.
از روایات مختلف، به دست مى‏آید که مؤمنان در دوره غیبت، گرفتار آزمایش‏هاى بزرگى خواهند شد ؛ چنان که امت‏هاى قبلى نیز دچار آزمون‏ها و ابتلاهاى مختلفى بودند : A}«أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ یُتْرَکُوا أَنْ یَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا یُفْتَنُونَ. وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَیَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ لَیَعْلَمَنَّ الْکاذِبِینَ»{A؛ V}عنکبوت (29)، آیه 2و3.{V ؛ «آیا مردم گمان مى‏کنند، همین که به زبان بگویند ایمان آوردیم، دست از سر آنها بر مى‏داریم و آزمایش نمى‏شوند؟ مردمى را که قبل از ایشان بودند نیز آزمودیم و خداوند مى‏داند که چه کسانى راستگو و چه کسانى دروغگویند و در امتحان درست یا نادرست از آب در آیند...».
از آنجایى که غیبت طولانى مى‏شود، عده‏اى از مردم دچار تردید، حیرت و... مى‏شوند و از باور به ظهور منجى موعود، بر مى‏گردند؟! این آسیب‏ها و عوامل مشکل زا در عصر غیبت، عبارت است از :
1. حیرت و سرگردانى ؛ امام عسکرى«ع» فرمود : «بدانید که فرزندم غیبتى خواهد داشت که نادانان، در آن دچار سرگردانى مى‏شوند ؛ و آنها که براى ظهورش از پیش خود وقت تعیین مى‏کنند، به دروغ گویى مى‏افتند» V}اثبات الهداه، ج 3، ص 482، ح 189.{V. ابن عباس نیز گفته است : «پس از یک غیبت طولانى و حیرت ظلمانى، ظاهرمى شود» V}یوم الخلاص، ج 1، ص 346 ؛ الزام الناصب، ص 62.{V.
2. گمراهى و ضلالت ؛ یعنى در این دوران، عده‏اى از مردم از مسیر حق برگشته، دچار انحراف و گمراهى مى‏شوند و از هدایت‏هاى الهى باز مى‏مانند، پیامبر اکرم«ص» فرموده است : H}«تکونُ له غیبه و حیره تَضِلُّ فیها الأمم»{H؛ V}کشف الغمه، ج، ص 311 ؛ بحار الانوار، ج 51، ص 72.{V ؛ «براى او غیبت و براى امت حیرتى خواهد بود که خیلى‏ها در آن دوران گمراه خواهند شد».
سدیر مى‏گوید : امام صادق«ع» فرمود : «...واى بر شما! در کتاب جَفر نظر انداختم... و در ولادت قائم ما و غیبت او و طولانى شدن آن و مدت عمر وى، تأمّل کردم و دیدم که مردم با ایمان، گرفتار بلاها و مصیبت‏ها هستند و به جهت طولانى شدن دوران غیبت، در دل‏هایشان شک و تردید راه مى‏یابد و بیشتر آنها از دینشان بر مى‏گردند...» V}اثبات الهداه، ج 3، ص 475، ح 162.{V.
3. برگشت از اعتقاد به مهدویت ؛ امام رضا«ع» از پدران بزرگوارش از امام على«ع» نقل مى‏کند : «در دوران غیبت جز دینداران ناب - که یقین در جانشان رسوخ کرده و خداوند از آنان بر ولایت ما پیمان گرفته و ایمان در جانشان ثابت کرده و به دم الهى یاریشان نموده است - کسى بر اعتقاد خود، استوار نخواهد ماند» V}اثبات الهداه، ج 3، ص 464، ح 117.{V. در همین مضمون از امام عسکرى و امام سجاد«ع» نیز روایاتى نقل شده است V}ر.ک : همان، ج 3، ص 79، ح 180 و ص 467، ح 127.{V.
3. قساوت و تیره شدن دل‏ها ؛ به جهت طولانى شدن غیبتش، دل‏ها سخت و تیره مى‏شود و جز آنها که خداوند ایمان به او را در قلوب‏شان نشانده و به دم الهى یاریشان کرده است، کسى دیگر بر اعتقاد او باقى نماند» V}اثبات الهداه، ج 3، ص 488، ح 20.{V.
4. عدم تحمل و بردبارى ؛ امام صادق«ع» نیز فرموده است : «شتاب مردم براى این کار آنان را هلاک مى‏سازد. خداوند براى شتاب مردم، شتاب نمى‏کند ؛ براى این امر، مدتى هست که باید پایان پذیرد. اگر مدت آن سرآید، نه ساعتى جلو مى‏افتد و نه ساعتى تأخیر مى‏شود» V}اصول کافى، ج 1، ص 369 ؛ الغیبه النعمانى، ص 158.{V.
5. شک در حیات و زنده بودن حضرت ؛ امام صادق«ع» فرموده است : «... جداً مورد آزمایش قرار مى‏گیرید تا جایى که مردم مى‏گویند : مهدى، مرده یا کشته شده است ؛ اگر زنده است، پس کجا است و چه مى‏کند؟! چشمان مؤمنان بر او مى‏گریند و همچون کشتى طوفان زده، به اضطراب مى‏افتند ؛ به جز کسانى که خداوند از آنان پیمان گرفته و به دم الهى یاریشان کرده، کس دیگرى رستگار نخواهد شد» V}اثبات الهداه، ج 3، ص 473، ص 154.{V.
6. انحراف و برگشت از دین ؛ یکى از ابتلائات و آسیب‏هاى دوران غیبت، برگشت عده‏اى از آیین الهى و ضعف و سستى در دیندارى و یگانه‏پرستى است. امام کاظم«ع» فرمود : «هنگامى که پنجمین فرزند امام هفتم، از دیده‏ها ناپدید شد، از خدا بترسید و به او پناه ببرید و در مورد دین و آیین خود، کسى شما را از دینتان منحرف نکند (؛ زیرا) براى صاحب این امر غیبتى هست تا آنها که به او عقیده دارند، از اعتقاد خود باز گردند» V}الغیبه النعمانى، ص 78 ؛ بحار الانوار، ج 51، ص 150 ؛ منتخب الاثر، ص 218.{V.
محمد بن مسلم و ابوبصیر روایت کرده‏اند که امام صادق«ع» فرمود : «این کار به سامان نمى‏رسد (و ظهور محقق نمى‏شود) مگر اینکه دو سوم مردم از دین برگردند ؛ ما گفتیم : اگر دو سوم مردم از دین برگردند، دیگر چه کسى باقى خواهد ماند؟! امام«ع» فرمود : آیا دوست ندارید در بین یک سوم باقى مانده باشید؟» V}اثبات الهداه، ج 3، ص 510، ح 331.{V.
7. دشوارى حفظ ایمان ؛ شدت‏ها و پیشامدهاى ناگوار و تحوّلاتى که روى مى‏دهد، مردم را زیر و رو کرده و حفظ ایمان و استقامت در این راه را دشوار مى‏سازد و ایمان افراد در مخاطرات سخت واقع مى‏شود!
امام باقر«ع» فرموده است : «بعد از غیبت و حیرت ظاهر مى‏شود ؛ در این دوران تنها کسانى بر دین خود ثابت مى‏مانند که در ایمان خود، مخلص و با روح یقین همراه باشند و آنان کسانى‏اند که خداوند از آنها درباره ولایت ما پیمان گرفته و در دل آنها، ایمان را مستقر ساخته و آنها را با روحى از خود تأیید کرده است» V}کشف الغمه، ج 3، ص 311 ؛ منتخب الاثر، ص 229.{V.
8. کمبودها و نارسایى‏هاى زندگى ؛ یکى از امتحانات مردم در عصر غیبت و ابتلائات شدید آنان، گرانى، کسادى، مرگ و میر، جنگ‏ها، کمى محصولات کشاورزى، دچار شدن به پادشاهان ستمگر و... است.
امام صادق«ع» خطاب به محمد بن مسلم فرمود : «پیش از قیام قائم(عج)، نشانه‏هایى است که خداوند آنها را ظاهر خواهد ساخت». محمد بن مسلم پرسید : آنها چیست؟ فرمود : خداوند آنها را چنین بیان فرموده است:
A}«وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْ‏ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ»{A؛ V}بقره (2)، آیه 155.{V.
H}«لنبلونّکم»{H؛، یعنى امتحان مى‏کنیم شما مؤمنان را قبل از خروج قائم(عج).
H}«بشى من الخوف»{H؛ ؛ یعنى، به وسیله پادشاهان... در آخر سلطنت آنها.
H}«والجوع»{H؛ یعنى، با گرانى قیمت‏ها. H}«و نقص من الاموال»{H؛ یعنى، با کسادى تجارت و کمى درآمد». H}«و الانفس»{H؛، یعنى، با کمى رشد زراعت.
H}«و بشّر الصابرین»{H؛، یعنى، نوید بده در آن زمان، صبر پیشگان را با ظهور قائم و آن بعد از یک فتنه سخت و کمرشکن است که هر دوستى و خویشى را درهم مى‏ریزد. همسایه به همسایه‏اش هجوم برده، گردنش را مى‏زند! در چنین روزگارى، به زمین بچسبید و دست و پاى خود را تکان ندهید» V}ارشاد، شیخ مفید، ص 340 ؛ الغیبه النعمانى، ص 132.{V. و نیز فرموده است : «ترس اهل عراق و بغداد را احاطه مى‏کند و مرگ ناگهانى و پیاپى در آنجا شایع مى‏شود و کمبود در اموال، اشخاص و میوه‏ها ظاهر مى‏شود و زراعت کمتر رشد مى‏کند» V}یوم الخلاص، ج 1، ص 338.{V.
9. اختلاف و تبرّى از همدیگر ؛ یکى از آسیب‏هاى فراروى جوامع اسلامى در این دوران، وجود اختلافات و کشمکش‏ها و پراکندگى و دورى مردم از همدیگر است. امیرمؤمنان على«ع» فرموده است : «چه بر شما خواهد گذشت وقتى امام هدایتگر و نشانه حق را به چشم نبینید؟ گروهى از گروه دیگر بیزارى مى‏جویید» V}اثبات الهداه، ج 3، ص 510، ح 334.{V.
امام صادق«ع» نیز مى‏فرماید : «چه بر شما خواهد گذشت، وقتى امام هدایتگر... را به چشم نبینید، گروهى از گروه دیگر بیزارى مى‏جویید ؛ آن گاه سخت مورد آزمایش واقع مى‏شوید و ناخالصان شما، از راستان شما، جدا خواهند شد. اول روز در اخبار و آثار اختلاف و مشاجره خواهید داشت و آخر روز، کارتان به کشت و کشتار خواهد کشید» V}همان، ص 473، ح 155.{V.
10. دروغ گویى و تعیین وقت ظهور ؛ امام صادق«ع» فرموده است : آنان که وقت تعیین کردند، دروغ گفتند ما اهل بیتى هستیم که وقت معیّن نمى‏کنیم...» V}الغیبه طوسى، ص 263 ؛ اصول کافى، ج 1، ص 368 ؛ بحار الانوار، ج 52، ص 114.{V.
11. ضعف و سستى در حفظ عقاید حقه ؛ عصر غیبت، دوران هجوم شبهات، فزونى انحرافات و اندیشه‏هاى نادرست و باطل و دنیا گرایى‏ها و نادانى‏ها است و بدین جهت، پا برجا ماندن بر عقاید درست و حق دشوار است. امام صادق«ع» فرمود : «هنگامى که امر غیبت، واقع شود، به آنچه در دست دارید (عقاید حقه) چنگ بزنید تا قضیّه آشکار شود و فرمان خدا فرا رسد» V}بحار الانوار، ج 52، ص 133 ؛ یوم الخلاص، ج 1، ص 331.{V. و نیز : «براى مردم روزگارى فرا مى‏رسد که همگان دچار تب و لرز مى‏گردند ؛ علم و دانش در آن دوران، در هم پیچیده مى‏شود ؛ آن سان که مار در لانه خود به دور خویش مى‏پیچید. در آن هنگام ستاره آنها طلوع مى‏کند». گفته شد : مراد از تب و لرز چیست؟ فرمود : «روزهاى فترت که همگان دچار ضعف و سستى مى‏گردند ؛ در آن ایام بر عقاید خود استوار باشید تا خداوند ستاره شما را ظاهر گرداند».

T}نتیجه گیرى :{T
با توجه به این آسیب‏ها و چالش‏ها، روشن مى‏شود که در عصر غیبت، امتحان و آزمون انسان‏ها بسیار دشوار است و آنان باید از این مراحل سخت و طاقت فرسا عبور کنند و میزان پایبندى، باورمندى، بردبارى و استقامت خود را نشان دهند. به یقین در دورانى که احتمال سرگردانى، گمراهى، تردید و برگشت از اصل مهدویت، قساوت و دلمردگى، بى‏اعتمادى به آموزه‏هاى دینى، انحراف و فسادگرى، هواپرستى، مشکلات و کمبودهاى زندگى، اختلافات و دشمنى‏ها، دروغ گویى و ناراستى، ضعف و سستى در دین دارى و... بیشتر از هر عصرى وجود دارد ؛ باید متدینان و یکتا پرستان در اعتقاد خود به منجى موعود، استوار و پابرجا باشند و از این آزمون سخت، سربلند بیرون آیند. بر این اساس است که پیامبر اکرم«ص» فرمود : «...کسانى که در دوره غیبت حضرت مهدى(عج) بر اعتقاد به او استوار هستند، از کبریت احمر نایاب‏ترند. جابر بن عبداللَّه انصارى بلند شد و گفت : اى رسول خدا! آیا فرزندت قائم غیبت خواهد کرد؟ فرمود : آرى به خدا قسم ؛ A}«وَ لِیُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ یَمْحَقَ الْکافِرِینَ»{A؛ V}آل عمران (3)، آیه 141.{V ؛ «خداوند مؤمنان را جداً مى‏آزماید و کافران را از میان بر مى‏دارد» V}اثبات الهداه، ج 3، ص 461، ح 107.{V.
باید براى رستگارى و موفق شدن در این آزمایش‏ها، تلاش کرد و آن گونه که در روایات آمده، رستگارى کامل جز براى دینداران ناب و مخلص و کسانى که جانشان با یقین در آمیخته و اعتقادشان محکم و شناختشان از نادانى‏ها و نادرستى‏ها پیراسته شده است ؛ براى کسى دیگر میسّر نیست.
فقط با داشتن چنین شرایط و حالاتى است که بنده پروردگار، به قضاى الهى و حکم پروردگار در تمام امور، خشنود است و نسبت به غیبت و دیگر مسائل مربوط به آن هیچ شک و تردیدى به دل راه نمى‏دهد و بر اعتقاد به امامت امام غایب استوار و ثابت مى‏ماند و همیشه یاد او را در دل دارد و این چیزها جز با تلاش پیگیر و حرکت در راه بندگى حقیقى و خالصانه، از راه دیگرى به دست نمى‏آید V}على سعادت پرور، ظهور نور، ص 99.{V.